Laat los wat je lief is
Als het je behoort, komt het bij je terug.
Hoofdstuk 1

Lieve Marja,
Het is alweer twaalf jaar geleden dat we elkaar voor het laatst hebben gezien. Nu ik weer in Nederland ben, denk ik terug aan mijn tijd op Texel. Ik ben jou en je ouders nog altijd dankbaar voor de hulp die jullie mij tijdens de oorlog hebben gegeven.
Nadat ik voor de Duitsers moest vluchten, heb ik het vasteland weten te bereiken. Uiteindelijk kwam ik in Rotterdam terecht, waar een vrouw me onderdak heeft gegeven.
Ik ben met haar getrouwd toen ze zwanger bleek. Kort daarna zijn we naar New York geëmigreerd. Daar hebben we samen een nieuw bestaan opgebouwd. Inmiddels zijn we Amerikaanse staatsburgers.
Vanwege familieomstandigheden van mijn vrouw zijn we momenteel in Rotterdam. Ik heb haar verteld dat ik graag naar Texel wil om de mensen te bedanken die mij tijdens de oorlog hebben geholpen.
Ik weet niet of je nog op de boerderij van je ouders woont maar hoop dat deze brief je bereikt.
We verblijven de eerste week van juli op Texel. Vrijdag 5 juli zal ik om twee uur ’s middags op het strand bij de vuurtoren zijn. Ik zou je graag nog eens ontmoeten om je persoonlijk te bedanken. Natuurlijk begrijp ik het als je liever niet komt.
Ik hoop dat het goed gaat met jou en je ouders.
Hartelijke groeten,
Gregor
Marja grijpt zich vast aan het blad van de secretaire om te voorkomen dat ze valt. Gregor leeft. Al die jaren heeft ze gedacht dat hij door de Duitsers was vermoord.
Ze pakt de envelop. Het adres, dat is doorgehaald, was van de boerderij van haar ouders in Midden-Eierland. Kennelijk heeft men op het postkantoor de tijd genomen om uit te zoeken dat ze nu in Den Burg woont. Vrijdag 5 juli is morgen al.
Ze leest de brief opnieuw. Haar vingers glijden over de regels. Regels geschreven met een pen die Gregor heeft vastgehouden. Zijn tong, die de envelop heeft dicht gelikt. Marja strijkt met haar vingers over de driehoek aan de achterkant van de envelop. Ze sluit haar ogen.
Gregor. Haar eerste liefde. Nooit meer is ze zo verliefd geweest als op hem. Ze was ervan overtuigd dat hij de oorlog niet had overleefd. Anders was hij toch naar haar teruggekomen? Ze had er nooit aan getwijfeld dat hij net zoveel van haar hield als zij van hem.
Ze hoeft maar naar haar zoon te kijken om aan Gregor terug te denken. Dezelfde donkerbruine ogen en dezelfde neus.
Ze leest de laatste zin van de brief nog eens.
Ik hoop dat het goed gaat met jou en je ouders.
Haar ouders. Vermoord op dat mooie, rustige Texel waar de oorlog aan voorbij leek te gaan tot 6 april 1945, klokslag één uur ’s nachts.
Hoofdstuk 2
De Georgiërs, of Russen zoals vader ze noemde, besloten in opstand te komen tegen de Duitsers, met wie ze tot dat moment hadden meegevochten. Hoogverraad, vonden de Duitsers. Er volgden razzia’s op het eiland. De Duitsers liepen in rijen naast elkaar over het eiland. Iedere Georgiër die ze vonden werd vermoord, evenals de Texelaren die hen hadden geholpen.

Haar vader had ontdekt dat Marja Gregor in de schuur had verstopt. Hij had haar en moeder bij zich in de keuken geroepen.
‘Waar ging jij met dat brood naartoe, Marja?’
Marja’s ogen vliegen van haar vader naar haar moeder. Haar wangen branden. Ze friemelt aan haar schort. Ze kan niet liegen tegen haar ouders.
‘Dat is voor Gregor. Hij verstopt zich daar voor de…’
Vader valt haar in de rede. ‘Hij moet daar weg en wel meteen! Als de Duitsers hem hier vinden, gaan we er allemaal aan.’
Moeder gaat naast vader staan.
‘Niemand hoeft toch te weten dat hij in onze schuur is?’ Marja vouwt haar handen voor zich, als in gebed.
De wangen van haar vader zijn vuurrood, een adertje klopt op zijn slaap.
‘Je verrader slaapt nooit. Ik wil het risico niet nemen. Die Russen hebben eerst met de vijand meegevochten en nu de bevrijders dichtbij komen, keren ze zich plots tegen die moffen! Hoe weet je dat je hem kunt vertrouwen? Hij zoekt zijn heil maar elders!’
Haar vader wijst met gestrekte arm van de schuur naar het veld.
‘Morgen, voor het licht wordt, is hij weg! Begrepen? MORGEN!’ Hij spuugt het laatste woord uit.
Hoe had ze kunnen weten dat haar ouders nooit meer het ochtendlicht zouden aanschouwen?
De maan verlicht de ruimte door de kleine ramen in de schuur. Marja sluit de deur zachtjes achter zich. Ze weet dat ieder geluid ’s nachts ver draagt. Ze denkt terug aan het gesprek met haar ouders in de keuken. Gregor moet hier weg, voor het licht wordt. Iedere keer als ze daaraan denkt, voelt het alsof ze hem in de steek laat. Hoe legt ze Gregor dat uit?
De afgelopen dagen hebben ze een manier gevonden om te praten zonder woorden. Soms lijkt het wel alsof ze elkaar alleen maar hoeven aan te kijken om te begrijpen wat de ander zeggen wil.
Daar staat hij, lang en tenger. Zijn bijna zwarte ogen gloeien in het donker. Ze vindt hem knap, zijn bleke huid in schril contrast met zijn donkere haar. Zijn snor en baard staan hem goed. Zelfs zijn grote neus vindt ze indrukwekkend. Hoe kan hij iedere keer als ze hem ziet knapper zijn geworden?

Marja kijkt naar hem terwijl ze kleding van vader tevoorschijn haalt, die ze onder haar hemd heeft verstopt. Ze gebaart met het hemd dat hij het moet aantrekken.
Gregor begrijpt haar en begint zich uit te kleden. Marja staart naar hem. Nooit eerder heeft ze een man naakt gezien. Ze krijgt het warm. Likt zweetdruppeltjes van haar bovenlip. Haar lichaam is gespannen als een veer. Ze durft zich niet te bewegen.
Als hij naar haar kijkt en zijn hand uitsteekt om het hemd aan te pakken, haakt zijn blik in de hare. Eén grote stap is voor hem genoeg om de afstand tussen beiden te overbruggen. Hij legt zijn hand om haar kaak en streelt met zijn duim haar wang. Ze draait haar hoofd en kust de binnenkant van zijn hand. Zijn adem koelt haar voorhoofd.
Hij kust haar haar. Trekt de spelden eruit waardoor haar lange, rode krullen als een waaier op haar schouder vallen. Met een hand vol haar trekt hij haar hoofd langzaam naar achteren. Zijn tong glijdt van haar bovenlip naar haar onderlip. Marja opent als vanzelf haar mond. Hun tongen spelen met elkaar, haar handen strelen zijn rug. Hij ademt haar adem waardoor haar benen verslappen. Gregor tilt haar op en draagt haar naar zijn slaapplaats.
Ze glimlacht. Hoe heerlijk was dat geluksgevoel toen ze na afloop rozig in zijn armen lag. Ze ging ervan uit dat ze na de oorlog, die op zijn eind liep, voor altijd samen zouden zijn.
Hoe naïef ook. De lach verdwijnt van haar gezicht. Haar goudbruine ogen vullen zich met tranen.
Gregor en Marja schrikken wakker van geschreeuw. Ze liggen naakt in elkaar verstrengeld. Gregor maakt zich los en trekt snel de kleren aan die ze voor hem heeft meegenomen. Marja herkent de stemmen van haar ouders. Haar moeder huilt, jammert. Ze antwoorden op vragen die hun in het Duits worden toegesnauwd.

Ook Marja kleedt zich aan. Als ze bij de schuurdeur om het hoekje kijkt, ziet ze haar ouders staan, de armen in de lucht. De Duitsers dreigen met geweren. Marja versteent. Gregor kijkt haar aan, dan naar de Duitsers. Zonder iets te zeggen draait hij zich om en rent weg. Marja ziet hem over de tuinwal verdwijnen. Ze aarzelt geen moment en rent achter hem aan. Ze klimt over de tuinwal en duikt in het gras.
Een geweersalvo overstemt alles.
Moeder gilt. Nog een geweersalvo. Het huilen van moeder stopt abrupt. Marja drukt haar hoofd tegen de grond, haar handen over haar oren. Haar hoofd suist. De geur van aarde dringt haar neus binnen.
Ze tilt haar hoofd iets op en luistert naar de stemmen, die langzaam verstommen. Alleen een knappend geluid, als bij een kampvuur, verbreekt de stilte. Na een oneindige tijd durft Marja over de tuinwal te kijken. Het huis en de schuur staan in brand. De vlammen kleuren de donkere hemel bloedrood.
De lichamen van haar ouders liggen tegen de muur van het huis. Marja rent naar hen toe, totdat de hitte haar dwingt te stoppen. De lucht van schroeiend vlees dringt haar neus binnen. Ze kokhalst, hoort een vreselijk gegil. Dan beseft ze dat het uit haar mond komt. De stilte weerkaatst.
Hoofdstuk 3
De buren, tevens vrienden van haar ouders, vingen haar liefdevol in hun huis op. Hun zoon Chiel was nog tewerkgesteld in Duitsland en zij hadden geen idee hoe het met hem was. Als kinderen hadden Marja en Chiel veel met elkaar opgetrokken. Ze waren even oud en beiden enig kind.
De vreugde bij de buren was groot toen Chiel kort na de oorlog onverwacht weer thuiskwam.
In de dagen daarna zochten Marja en Chiel elkaar steeds vaker in de avonduren op. Wandelend naast elkaar door de velden was het gemakkelijker praten. De eerste avonden haalden ze herinneringen op aan hun jeugd. De gesprekken werden langzaamaan steeds serieuzer. Chiel vertelde over de verschrikkingen die hij in Duitsland had meegemaakt. Marja vertelde dat zij Gregor had verstopt in de schuur en dat daarom haar ouders door de Duitsers waren vermoord.

Chiel zocht met haar mee naar Gregor.
Samen stonden ze aan de kade toen de boot met Georgische overlevenden vertrok.
Gregor was niet aan boord. Marja kon niet anders concluderen dan dat Gregor de oorlog niet had overleefd. Hij zou anders beslist van zich hebben laten horen. Ze wist zeker dat hij net zoveel van haar hield als zij van hem.
Op de terugweg vertelde ze Chiel dat ze zwanger was van Gregor. Ze wist niet waar ze heen moest. De boerderij van haar ouders lag nog steeds in puin. Diezelfde avond vroeg Chiel haar ten huwelijk.
‘Laten wij samen een nieuwe toekomst opbouwen. Het maakt me niet uit dat jouw kind niet van mij is. Ik zal voor hem zorgen alsof het mijn eigen kind is.’
Ze weet nog hoe hij naar haar lachte toen hij direct na de bevalling de baby in zijn armen nam.
‘Een zoon, Marja, we hebben een zoon.’
Ze noemden hem Mart, naar haar vader. Iedere keer als de naam van haar zoon werd genoemd, voelde ze de aanwezigheid van haar ouders.
Mart had zich geen betere vader kunnen wensen dan Chiel. Hij behandelde Mart alsof het zijn eigen kind was. Hij leerde hem praten, lopen en natuurlijk ook meteen voetballen. Het huis werd versierd als Mart jarig was. Chiel kon zich daar al dagen van tevoren op verheugen.
Vier jaar na hun huwelijk werd Chiel onderwijzer in Den Burg.
‘Nu heb ik zestien kinderen,’ zei hij lachend aan tafel, ‘maar er is maar één Mart.’
Ze heeft hem nooit zijn eigen kind kunnen schenken. Het leek hem niet te deren.
Marja loopt naar de keuken. Ze is helemaal de tijd vergeten. Chiel kan ieder moment thuis zijn. Wat een geluk dat Mart vanmiddag bij een vriendje gaat spelen. Ze wil Chiel vertellen over de brief.
Uit het keukenraam ziet ze hem thuiskomen. Hij is lang, een kop groter dan zij. Zijn donkerbruine haar valt vaak voor zijn helderblauwe ogen. Geïrriteerd kan hij het dan naar achteren duwen of hij gebruikt hiervoor zijn goudkleurige bril.
Goedgemutst als hij altijd is, zwaait hij naar haar als hij haar bij het raam ontdekt.
‘Hé schoonheid.’
Een minuut later stapt Chiel de keuken binnen en buigt zich voorover om haar te kussen.
Marja wendt haar gezicht af. ‘Eerst even de thee.’
Chiel trekt één wenkbrauw omhoog en gaat aan tafel zitten terwijl hij naar haar kijkt.
‘Wat een ernstig gezicht. Vertel, wat is er aan de hand?’
Hij kan haar inmiddels zo goed lezen. Soms heeft hij eerder door dat ze zit te piekeren dan zijzelf.
Ze schenkt twee kopjes thee in. Even twijfelt ze.
‘Er is vandaag een brief van Gregor bezorgd.’
‘Gregor? De vader van Mart? Nu, na twaalf jaar?’
Marja knikt, haalt de envelop uit haar schort en geeft hem aan Chiel.
‘Lees maar.’
Hij haalt de brief eruit. Zijn ogen vliegen over de regels, steeds opnieuw.
‘Hij wil je morgen al zien,’ zegt Chiel.
‘Ja.’ Marja schuift tegenover hem aan tafel en trekt het kopje thee naar zich toe.
‘Amerikaanse staatsburgers. Bijzonder.’
Chiel leunt naar voren, legt de brief voor zich neer en roert in zijn thee. Het gepingel lijkt eeuwig te duren. Hij tikt de druppels van zijn lepeltje voordat hij het op zijn schoteltje legt. Zijn bril beslaat als hij in de thee blaast.
‘Ik ben wel benieuwd hoe hij Amerika is binnengekomen. Misschien wordt hij hier nu in de gaten gehouden door de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Een paar maanden terug stond ook in de krant dat deze foto’s had laten maken van de Texelaren die de herdenkingsdienst van de Georgiërs bijwoonden. Zij konden wel eens sympathiseren met het communisme, dacht men.’
Chiel duwt zijn bril omhoog en krabt zich kort achter op zijn hoofd.
‘Gregor zal door de Russen zeker als een verrader worden gezien, nu hij Amerikaans staatsburger is. Of …’
Marja buigt zich naar voren terwijl ze hem met opgetrokken wenkbrauwen aankijkt.
‘Of …?’
‘Of Gregor is zelf een Russische spion,’ fluistert Chiel.
Marja schiet in de lach.
‘Waarom fluister je? Mijn Gregor een Russische spion, daar geloof ik niets van.’
‘Jouw Gregor? Hij is niet jouw Gregor en jij bent míjn vrouw, weet je nog?’
Chiel pakt de brief, gaat staan en loopt heen en weer.
‘Hij heeft weten te achterhalen waar je ouders woonden. Wat weet hij eigenlijk nog meer van je?’
Met de brief in zijn hand leunt hij tegen het aanrecht.
‘Die Georgiërs zijn puur voor eigen lijfsbehoud in opstand gekomen, zodat zij in hun thuisland niet als landverraders werden beschouwd. Als zij dat niet hadden gedaan, waren er hier niet zoveel doden gevallen en hadden jouw ouders zeker nog geleefd!’
Chiel kijkt naar Marja.
‘Het lijkt mij beter dat je niet gaat. Straks word ook jij gefotografeerd door de veiligheidsdienst en worden wij als communisten gezien.’
Marja staat op, loopt naar Chiel, grist de brief uit zijn handen en stopt deze in haar schort.
‘Ja, meneer de communist, het is al goed, ik ga niet. Maar iets anders.’
Marja zet haar handen in haar zij terwijl ze met gefronste wenkbrauwen naar hem opkijkt.
‘Hád Gregor een keus? Wat moest ie dan doen?’
Ze prikt met haar wijsvinger op de borst van Chiel.
‘Wat zou jíj gedaan hebben in zijn situatie? Welke keuzes heb jij gemaakt, waardoor jij levend thuiskwam?’
Chiel duwt haar opzij, stapt langs haar heen, zet met kracht een stoel onder de tafel en beent de keuken uit. Even later valt de achterdeur met een klap dicht en hoort ze Chiel naar de hond fluiten.
Hoofdstuk 4
Het is fris in de keuken. Marja heeft een omslagdoek over haar nachthemd geslagen. Ze zit in het donker aan tafel. Alleen het maanlicht schijnt naar binnen. Ze warmt haar handen aan een groene geëmailleerde beker, gevuld met warme melk en anijs. De klok in de woonkamer slaat drie keer.
Een uur geleden schrok ze wakker. In haar droom was ze met haar ouders in de keuken van haar ouderlijk huis. De monden van haar ouders bewogen zonder geluid. Moeder keek ontzet van Marja naar vader, die met verhit gezicht van de schuur naar het veld wees. Zijn mond maakte steeds dezelfde beweging. Het was haar eigen stem die haar wakker maakte.
‘Morgen, morgen, morgen.’
De brief van Gregor, het feit dat hij nog leeft, haalt alles overhoop. Het idee dat hij nu al ergens op Texel verblijft, maakt haar onrustig. Onrustig door verlangen en het schuldgevoel dat meteen daarop volgt. Door Gregor en haar zijn haar ouders dood.
‘Door hem en jou leeft Mart,’ zegt een stemmetje in haar hoofd.
Mart, uit liefde verwekt, in liefde opgegroeid. De liefde van Chiel. Bij haar is er altijd een bepaalde reserve om liefde te geven. Aan Chiel, maar ook aan haar eigen kind. De angst verlamt haar. Ze is zich ervan bewust, maar kan het niet doorbreken. Angst om opnieuw te verliezen wat ze liefheeft.
De keukendeur gaat open. Chiel loopt naar het fornuis en schenkt de melk die nog in de pan zit in een beker. Hij gaat tegenover Marja aan tafel zitten.
‘Had je weer een nachtmerrie?’
‘Ja.’ Marja kijkt strak naar haar beker.
‘Het spijt me dat ik zo boos reageerde,’ zegt Chiel. ‘Ik heb er nog eens over nagedacht. Misschien komt er een einde aan je nachtmerries als je Gregor ontmoet.’
Marja kijkt hem aan.
Hij schraapt zijn keel en strijkt zijn haar naar achteren.
‘Ik voel dat je nog steeds van hem houdt.’
Ze blijven elkaar een paar seconden aankijken zonder iets te zeggen. Chiel slaat zijn armen over elkaar.
‘Ik wil geen strijd voeren die niet te winnen is.’

Hij buigt zich naar voren en legt zijn grote hand open vlak voor haar neer. Marja legt haar hand in de zijne. Hij omsluit de hare.
‘Angst is een slechte raadgever, Marja. Ik zie mijn angst onder ogen. Nu jij nog.’
Hoofdstuk 5
Marja staat aan de vloedlijn en kijkt naar de horizon. In de verte duiken meeuwen in het water.
‘Marja!’
Ze draait zich om. Een man stapt over het strand naar haar toe.
Hij draagt een linnen broek, een donkerbruine spencer met daaronder een lichtblauw overhemd. Zijn gezicht deels verborgen onder een lichte hoed. Ze loopt hem langzaam tegemoet. Een grote snor bedekt zijn bovenlip, de uiteinden krullen omhoog. Een lach breekt door op zijn gezicht en hij spreidt zijn armen. ‘Marja!’

Ze rent naar hem toe en vliegt in zijn armen. Ze voelt zijn armen om haar heen, een muskusachtige lucht bereikt haar neus. Marja leunt naar achteren, haar ogen vliegen over zijn gezicht. Ze herkent zijn grote neus, de lange wimpers die zijn donkerbruine ogen omlijsten. Hij lacht en buigt zich naar haar toe. Ze ontwijkt zijn mond en kust hem op zijn wang.
Gregor stapt naar achteren. ‘Zullen we een stukje wandelen?’
Marja knikt en naast elkaar lopen ze langs de branding. Ze trekt de sjaal van haar hoofd. Haar lange haren als rood vuur in de wind.
Gregor kijkt naar Marja. ‘Je bent niets veranderd. Nog steeds een schoonheid. Hoe oud ben je nu?’
‘Eenendertig. En jij?’
‘Zevenendertig. Oud hè!’ Hij lacht naar haar.
Ze knikt. ‘Je bent getrouwd, schreef je?’
‘Ja.’ Gregor wacht even en vervolgt dan: ‘Met de mooiste vrouw ter wereld, Sophia. Zij heeft me onderdak verschaft, toen ik niet meer wist waar ik naar toe moest. Liefde op het eerste gezicht!’
Marja voelt een stomp in haar maag. Ze wrijft over haar buik. Ook zij had hem onderdak gegeven. Haar leven voor hem op het spel gezet. Nauwelijks was hij bij haar vandaan of hij had een andere vrouw gevonden. Had die nacht voor hem dan helemaal niets betekend?
‘Wat fijn voor jullie.’
‘Ja. Ze bleek zwanger van een Duitser. Om de schande te ontvluchten, zijn we getrouwd en vertrokken we naar Amerika.’
Marja voelt een stekende pijn boven haar rechteroog. Ze stopt, draait zich naar hem om. ‘Heb je nog meer kinderen?’
‘Niet dat ik weet.’ Hij lacht naar haar. De lach verdwijnt van zijn gezicht, terwijl hij haar blijft aankijken. ‘Toch?’
Haar adem stokt. Herinneringen flitsen voorbij. De nacht met Gregor. Haar ouders. De vlammen die ver boven het huis uit staken. De hitte. De stank. Mart. Chiel. Chiel zijn helderblauwe ogen. Zijn lach. Zijn kleine oortjes waar ze hem altijd mee plaagt. Zijn knipoog naar haar, samen voor het altaar. Hoe hij Mart direct na zijn geboorte vasthield, beschermend met zijn armen. Zijn grote hand om de hare vannacht en zijn stem: ‘Ik zie mijn angst onder ogen. Nu jij nog.’
Gregor voelt als een vreemde, ze weet niets van hem. Is dit de man waar ze zo verliefd op was? Is dit nu haar grote liefde? ‘Niet dat ik weet,’ zegt ze terwijl ze hem recht aankijkt. ‘Wilde je me daarom spreken?’
Gregor kijkt naar zijn schoenen. ‘Nee, ik wil je bedanken voor alles wat jij voor me gedaan hebt. Als jij me toen niet in die schuur had verstopt en me de kleren van je vader had gegeven, had ik nu niet meer geleefd. Ik heb me altijd afgevraagd hoe het jou en je ouders is vergaan.’
Ze kan niet geloven dat hij dit zegt.
‘Nou, wat dénk je!’ schreeuwt ze naar hem. ‘Heb je de schoten niet gehoord waarmee ze mijn ouders vermoord hebben? Heb je de hemel niet verlicht gezien toen onze boerderij afbrandde? Ze zijn dood, allebei!’
Gregor kijkt haar met opengesperde ogen aan. ‘Ik ben die nacht meteen weggerend en heb niet meer achterom gekeken. Ik heb wel schoten gehoord. Hoe kon ik weten dat jouw ouders vermoord werden?’
Marja kijkt hem aan. ‘Je hebt die Duitsers toch zien zwaaien met hun geweren naar mijn ouders? De brand was van verre te zien. Geen moment achterom gekeken? Je wist dat de Duitsers mensen vermoordden die jullie hielpen. Je wist het! Zeg niet dat je het niet wist, je liegt!’
Gregor stapt naar achteren.
Tranen stromen over haar wangen. Ze veegt ze weg met haar arm. Een intense hoofdpijn blokkeert even haar gedachten. Ze haalt diep adem. ‘En wat deed jij? Jij ging er vandoor, als een dief in de nacht. Je vluchtte naar de eerste de beste moffenhoer, vertrok met haar naar Amerika en vervolgens laat je nooit meer wat van je horen. En dan nu, twaalf jaar later, wil je mij bedanken?’ Marja gooit haar hoofd in haar nek. ‘Laat me niet lachen! Had dat gedaan toen je veilig in Rotterdam zat. Ga terug naar die grote liefde van je!’
Gregor draait zich om en loopt van haar weg.
Marja rent achter hem aan, pakt hem bij zijn arm. ‘Ja, vlucht maar weer! Je doet niets anders. Als het moeilijk wordt, ga je ervandoor. Was jij een soldaat? Een soldaat vecht. Jij bent een lafaard, niets meer dan dat. Een lafaard!’
Gregor rukt zich los en stapt snel door. Zijn hand op de hoed voorkomt dat deze afwaait.
Marja blijft staan en kijkt hem na terwijl ze voorovergebogen met haar handen op de knieën leunt. Ze huilt hard, haar tranen zakken weg in het zand.
Langzaam bedaart haar woede. Ze komt overeind en haalt diep adem. Ze pakt een zakdoek uit haar jas en snuit haar neus.
Als ze naar de opgang van het strand loopt, ziet ze in de verte Chiel.
Hoe lang zal hij daar gestaan hebben? Ze versnelt haar pas, op het eind rent ze naar hem toe. Vlak voor hem staat ze stil, om de laatste meters stap voor stap af te leggen. Zijn ogen staan vol met tranen, zijn neus is rood en opgezet. Hij schuift zijn bril omhoog.
‘Marja.’
‘Chiel?’
‘Ik vind het zo ontzettend rot voor je.’
‘Voor mij?’
‘Ik zag je verdriet en boosheid, hoe je hem probeerde tegen te houden, toen hij van je wegliep.’
Ze glimlacht naar Chiel. ‘Ach, dat was mijn manier van afscheid nemen.’ De lach verdwijnt van haar gezicht. ‘Ik was niet erg aardig tegen hem. Dat ik voor zo iemand het leven van mijn ouders op het spel heb gezet.’

‘Meisje toch.’ Chiel slaat zijn armen om haar heen en geeft een kus op haar krullen.
‘Jij kon toch niet weten dat de Duitsers die nacht zouden komen? We hebben in de oorlog vreselijke dingen meegemaakt.
Voor ónmogelijke keuzes gestaan. Iedereen doet op dat moment wat het beste lijkt. Je wilt maar één ding: overleven.
Weet je nog, dat jij het gisteren zelf voor Gregor opnam en me vroeg wat ik gedaan zou hebben in die situatie? Achteraf is het zo gemakkelijk oordelen.’
Marja zucht. ‘Zo is het.’ Ze slaat haar armen om zijn nek en kust hem vol op de mond. ‘Weet je eigenlijk wel, hoeveel ik van jou houd en hoe dankbaar ik ben dat jij in mijn leven bent? In ons leven. Het spijt me dat ik dat nog nooit eerder tegen je heb gezegd. Kom, laten we naar huis gaan, het duurt nog even voor Mart thuis komt. Nog tijd genoeg om het er nog eens over te hebben. Of … wil je iets anders doen?’
Dit verhaal is in 2022 geplaatst in de verhalenbundel Windkracht 15. Samen met 14 andere auteurs volgden we een schrijfweek onder leiding van Marelle Boersma. Dat was een geweldige ervaring en kan ik iedereen aanraden.
